Demiryolları,Emperyalist Ülkeler ve Osmanlı




Demiryolları 19 Yüzyılın tek ulaşım aracıydı.Ne uçak ne karayolu ne otobüs nede başka birşey vardı.Yalnızca demiryolu.O demiryollarını da hep yabancılar yapıyor ve işletiyordu.Hiç bir zaman Türklerin işletmesine müsade etmiyorlar,yönetim kademelerine Türkler getirilmiyordu.Zaten demiryolu kullanım lisansı bile Fransızlar'a aitti.Osmanlı'nın demiryollarına bakış açısı her şeyden önce güvenlikti.Hicaz'da çıkan bir isyanı bastırmak için ordunun oraya varması aylar alabilirdi.Tek sevkiyat aracımız Trenler ve demiryollarıydı.Osmanlı açısından demiryollarının öbür önemi ekonomi teşkil etmesiydi.Devlet vergiyi üründen pay almak suretiyle topluyordu.Demiryolu kırsaldan kente ürün akışını hızlandırınca hem vergi artacak hemde ürünü toplaması kolay olacaktı.Osmanlı demiryollarına bu şekilde bakıyordu.Oysa bu durum Osmanlının bu konunu gerçekliklerinden ne kadar uzakta olduğunu gösteriyordu.Neydi o resim?Demiryolları aslında Osmanlıyı sömüren Emperyalist ülkerin en büyük silahıydı.Bizde demiryolu ile ilgili hiç bir bilgi ve üretim yoktu.Demiryolları sadece ray yapmaktan ibaretti.Lokomotif lazım,bunların yedek parça üretimi lazım.Bunların hiç biri Osmanlıda yoktu.Teknolojiden uzak olunca bakın bakalım koskoca İmparatorluğun başına neler geliyor;

Baron Hirsch

Baron Hirsch isimli bir bankerin müteahitliğini yaptığı Rumeli demiryolu tarihin o devirde gördüğü belkide en büyük soygununa şahit olacaktı.Osmanlı ilk imtiyaz işinden çırak(pek bir şey kazanmadan çıktı ve ciddi mali zararlar gördü.

Sultan Abdülaziz İstanbul-Bağdat,İstanbul-Karadeniz,İstanbul-Akdeniz hatlarını yapmaya çalıştıysa da proje 2 yılda en fazla İzmit'e kadar hat döşenmesinden dolayı iptal edildi.Yapılamaması büyük bir problemdi ama daha büyük bir problem vardı ki artık ne Osmanlı Halkı ne de yabancılar "bu işi Türkler kesinlikle yapamaz" zaten yapabilseler bile kesinlikle işletemezler diyordu..Tabi bu başarısızlık bize daha da pahalıya patlayacaktı.Yabancılar bu sefer daha fazla imtiyaz isteyecekler ve haliyle alacaklardı.Neydi bu imtiyazlar?En önemlisi,demiryolunu yapacak yabancı şirketin demiryolunun geçtiği her yerde sağ tarafta 20 km sol tarafta 20 km olmak üzere toplam 40 km'lik dev bir alanda maden arama,bulduğunu çıkarıp alma imtiyazı vardı.Ayrıca petrol,orman alanları ve ürünleri,tarım alanları,tarihi eserler de bu şirketlerin tasarrufunu bırakılıyordu.Bu 40 km'lik rayların geçtiği her yerdeki imtiyazların Osmanlı mabusan meclisine nasıl yansıdığı şu örnek çok güzel açıklar



Meclisteki bir tartışmada bie mebus "İmtiyazlar verilen toprağın büyüklüğü İsviçre ülkesi toprakları büyüklüğündedir nasıl bu kadar büyük bir imtiyaz verilir bu kabul edilebilir değildir"der Kilometre başına kârlılık garantisi gibi imtiyazları da işin içine koyarsak,ne kadar dev bir kültürel ve mali sömürge projesi ile karşı karşıya kalındığını daha iyi görülebilir.Abdülhamit Anadolu-Bağdat demiryollarını yaptırmak istiyordu ve bir tek Almanlara yaptırabilirdi çünkü Fransızlar Tunus'u İnglizler ise Mısır'ı koparıp almışlardı hatta İngilizler daha da ileri gidip.Petrol dolu Arabistanı almak için Mısır Hidivini Halife yaparak Osmanlıyı güçsüz gösterip Arapları ayaklandırmaya çalışıyordu,bunun neticesinde İslam dünyasını kendi çıkarlarına göre yönlendirmek istiyordu.Fransızlar açısından bir problem çıkmazdı ama Rusya tehlikesi nedeniyle İngiltere Büyük Bulgaristan adlı projeyle Rusları kandırmaya çalışıyordu.Konumuza yeniden dönersek kısaca o dönem sadece o teknoloji Almanlarda vardı.II.Abdülhamid sadece Almanlarla anlaşabilirdi ki bu da daha büyük borçları beraberinde getiriyordu.Bu devirde II.Abdülhamid Almanyadan uzmanları getirtip her alanda yenilikler yapmaya çalışmıştır ama ne yazık ki bu olamamıştır.

Bir daha ki yazım Almanlar ve Osmanlı'daki Demiryolları olacaktır.

Kaynaklar;

Cepheye Giden Yol
Behiç Erkin

Bu kitap Bu kitabın büyük bir bölümü,Behiç Erkin'İn ölümünden önce Ankara Üniversitesi Türk İnklâp Tarihi Enstitüsü'ne bağışlamış olduğu,Toplamı 960 defteri bulunan 1887 senesinden 1958 senesine kadar gün gün tutulmuş günlükten hazırlanmıştır.

0 yorum: